Yaşıl sahələrin, bağçılığın və landşaftın suvarılması şəhər və kənd təsərrüfatında şirin su istehlakının əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir. Su qıtlığının artdığı və su xərclərinin yüksəldiyi bir dövrdə, dam (çatı) sularının yığımı sistemləri suvarma ehtiyaclarını qarşılamaq üçün ekoloji cəhətdən dayanıqlı, iqtisadi cəhətdən səmərəli və bitkilər üçün faydalı bir həll yolu kimi önə çıxır. Bu sistem, təbii yağış sularını toplayıb saxlamaqla, mərkəzləşdirilmiş su təchizatından asılılığı minimuma endirir.

Dam sularının yığımı sistemləri hidroloji dövranın qorunmasına, səth axınlarının azaldılmasına və yeraltı suların bərpasına mühüm təsir göstərir. Suvarma üçün təbii yağış sularının istifadəsi ekoloji üstünlükləri yaradır. Belə ki, yağış suyu təbii olaraq "yumşaq su" hesab olunur. Bu mineralların olmaması torpağın duzlaşmasının qarşısını alır və bitkilərin köklərinin qida maddələrini daha yaxşı mənimsəməsinə şərait yaradır. Yağış suyu yüngül turşuluğa (təxminən pH 5.7) malikdir, bu da bitkilərin torpaqdakı dəmir, mis və sink kimi mikroelementləri mənimsəməsinə kömək edir.

 

Bu sistemin tətbiqi su ödənişlərinə qənaətə gətirir. Suvarma mövsümündə su istehlakı kəskin artır. Dam sularının yığımı sistemi ilə bağın suvarılması üçün içməli suyun istifadəsini əvəz etmək, kommunal xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. İstifadəçiyə su ehtiyatı üzərində tam nəzarət verir və suvarma məhdudiyyətləri zamanı müstəqil su təchizatını təmin edir.

Aşağıdakı cədvəldə suvarma məqsədilə səmərəli bir yığım sistemi qurmaq üçün aşağıdakı əsas komponentlərə diqqət yetirmək lazımdır.

1. Toplanma Sahəsi

Metal, beton və ya kirəmit damlar ən yaxşı seçimdir. Bu materiallar minimum çirkləndirici maddə buraxır.

2.Nəqletmə Sistemi

Yağış novları və borular suyun sürətli və effektiv şəkildə toplanma çəninə çatmasını təmin etməlidir.

3. İlkin yağış suyunun atılması

Bu qurğu, damı təmizləyən toz, yarpaq qalıqları kimi çirkləndiricilərlə zəngin olan ilk yağış suyunu sistemdən kənarlaşdırır. Suvarma suyu nisbətən təmiz olmalıdır, buna görə bu addım mütləqdir.

4. Filtrasiya/Süzgəclər

Borularda və çənə girişdə qabaq mexiniki süzgəclər quraşdırılır. Suvarma (xüsusilə damcı suvarma) sisteminin borularının və damcıladıcılarının tıxanmaması üçün filtrasiya keyfiyyəti yüksək olmalıdır.

5. Saxlama Çəni (Rezervuar)

Yığılan suyun saxlandığı ən vacib hissədir. Plastik, beton və ya yerüstü/yeraltı çənlərdən istifadə olunur. Çənin ölçüsü bağın suvarma ehtiyacına və yerli yağıntı normasına əsasən hesablanmalıdır.

6. Nasos və Təzyiq Sistemi

Bağ sahəsində suyun təzyiq altında paylanmasını təmin etmək üçün nasos və təzyiq tənzimləyicisi quraşdırılır. Bu, xüsusilə damcı suvarma sistemləri üçün zəruridir.

 

Yığılmış yağış suları ən çox damcı suvarma (damla suvarma) sistemləri ilə birlikdə tətbiq olunur. Damcı suvarma suyu birbaşa bitkilərin kök zonasına, az miqdarda və dozalı şəkildə çatdırır. Bu, su itkisini (buxarlanma və səth axını) minimuma endirir (faydalı istifadə əmsalı 95%-ə qədərdir), toplanmış su ehtiyatının ən səmərəli istifadəsini təmin edir. Yığım sistemi avtomatik suvarma idarəetmə cihazları (taymerlər) ilə birləşdirilə bilər. Bu, əmək sərfini azaldır və suvarmanın bitkilərin ehtiyaclarına uyğun olaraq müntəzəm aparılmasını təmin edir.

Dam sularının yığımı sistemi, xüsusilə bağ və landşaft suvarma məqsədilə, yalnız su ehtiyatlarına qənaət etmək deyil, həm də bitkilər üçün kimyəvi cəhətdən ideal qida mühiti yaratmaq deməkdir. Bu sistemin quraşdırılması ilkin investisiya tələb etsə də, uzunmüddətli dövrdə su xərclərini azaldır, ekoloji tarazlığı qoruyur və şəxsi yaşayış sahənizdə dayanıqlı su idarəetməsinə nail olmağa imkan verir. Damcı suvarma ilə inteqrasiya isə toplanmış hər damla suyun maksimum səmərəliliklə istifadəsini təmin edir.

 

Məqalə Qərb-Resurs Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Dəstək İctimai Birliyinin Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi tərəfindən dəstəklənən “Azərbaycanda hidrotəhlükəsizlik çağırışları” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.

Məqalədə əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.