Müasir şəhərlər sürətlə böyüyür və bu böyümə su təhlükəsizliyi, daşqın riski və məhdud su ehtiyatları kimi problemləri özü ilə gətirir. Biz illərlə yağış suyunu sadəcə "kənarlaşdırılmalı" olan bir axıntı kimi gördük. Lakin dünyanın qabaqcıl şəhərləri bu düşüncəni dəyişir: yağış suyu problem deyil, qiymətli bir resursdur.
Şəhər mühitində yağış suyunun idarə edilməsi ənənəvi "boz infrastruktur" (borular və beton kanallar) yanaşmasından uzaqlaşaraq, ekoloji prinsiplərə əsaslanan "yaşıl infrastruktur" və "ağıllı" sistemlərə doğru inkişaf edir. Bəs bu innovativ modellər hansılardır və onlar şəhər həyatımızı necə dəyişə bilər? Gəlin 3 fərqli texnoloji həllə detallı nəzərdən keçirək.
1. "Süngər Şəhər" Konsepsiyası: Təbiətdən İlhamlanma
Ənənəvi şəhərlər beton və asfalt səthləri ilə örtülüdür. Yağış yağdıqda su torpağa hopmaq əvəzinə sürətlə drenaj sistemlərinə axır ki, bu da şəhərdəki daşqın riskini kəskin artırır. Almaniya – “Sünger-Şəhər” (Schwammstadt) modeli isə şəhəri təbii bir süngər kimi, suyu udan, təmizləyən və saxlayan bir orqanizmə çevirməyi hədəfləyir.
Bu modelin əsas elementləri bunlardır:
• Yaşıl Damlar (Green Roofs) və Yaşıl Fasadlar: Binaların damlarına və divarlarına bitkilərin əkilməsi ilə suyun bir hissəsi yerindəcə udulur və buxarlanır.Almaniya və Danimarka (xüsusilə Kopenhagen) şəhərlərində yeni tikililər üçün yaşıl damların quraşdırılması tez-tez məcburi edilir və ya dövlət tərəfindən subsidiya olunur.
• Keçirici Səkilər və Asfaltlar: Su keçirməyən beton əvəzinə, suyun alt qatlara süzülməsini təmin edən xüsusi materiallardan istifadə edilir.
• Yağış Bağçaları (Rain Gardens): Xüsusi dizayn edilmiş alçaq sahələr yağış suyunu toplayır və bitkilər, torpaq və qum təbəqələri vasitəsilə filtrasiya edir. Çin hökuməti "Süngər Şəhər Proqramını" milli prioritet elan edib. 30-dan çox pilot şəhərdə (məsələn, Pekin, Şanxay) daşqınları azaltmaq və su ehtiyatlarını bərpa etmək üçün bu yaşıl infrastruktur həlləri kütləvi şəkildə tətbiq edilir.
2. Yağış Suyunun Yığılması və Təkrar İstifadəsi
Yağış suyunu idarəetməyin ən səmərəli yolu onu sadəcə kənarlaşdırmaq yox, dəyərli bir resurs kimi saxlamaqdır. Fərdi Təsərrüfatlarda evlərin damlarından yığılan su xüsusi çənlərdə saxlanılaraq tualetlərin yuyulması, paltaryuyan maşınların işlədilməsi və bağçanın suvarılması kimi texniki ehtiyaclar üçün istifadə edilə bilər. Nümunə olaraq Avstraliyanın Melburn şəhəri və ABŞ-ın Texas ştatında yeni evlərin tikintisi zamanı yağış suyu yığımı sistemlərinin quraşdırılması maliyyə təşviqləri ilə dəstəklənir.
Yağış suyunun geniş miqyasda toplanması İrihəcmli Şəhər Anbarları vasitəsi ilə aparılır. Yığılan su təmizlənərək parkların, küçələrin və texniki sahələrin su təchizatına yönləndirilir. Sinqapur yağış sularının yığımını Milli Su Strategiyasının əsası elan edib. Ölkənin drenaj kanallarının demək olar ki, 2/3 hissəsi su anbarlarına yönləndirilmişdir ki, bu da şəhərin su tələbatının əhəmiyyətli bir hissəsini təmin edir. Tokionun yeraltı suları idarəetmə sistemi, o cümlədən nəhəng yeraltı su güclü yağış zamanı daşqınların qarşısını almaq üçün suyun saxlanmasına imkan verir.
Yağış suyu idarəetməsinə innovativ yanaşma sadəcə şəhər rəhbərliyi üçün deyil, hər bir vətəndaş üçün birbaşa fayda deməkdir. Süngər Şəhər elementləri suyun axınını yavaşladır və şəhərin drenaj sisteminin iflic olmasının qarşısını alır. Bu öz növbəsində daşqınların qarşısının alır.
Yağış suyunun idarə edilməsindəki qabaqcıl modellər şəhərləri iqlim dəyişikliklərinə qarşı daha dayanıqlı edir və onları daha yaşıl, daha yaşana bilən və iqtisadi cəhətdən səmərəli məkanlara çevirir. Yağış artıq yalnız göydən düşən su deyil, şəhərin davamlı inkişafının mühüm bir hissəsidir. Hər bir vətəndaşın fərdi su yığımı ilə bu böyük şəhər çevrilməsinə töhfə vermək imkanı var.
Məqalə Qərb-Resurs Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Dəstək İctimai Birliyinin Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi tərəfindən dəstəklənən “Azərbaycanda hidrotəhlükəsizlik çağırışları” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.
Məqalədə əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.
