Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Tyantszin şəhərində keçirilən 25-ci sammiti Azərbaycanın inkişaf edən regional və qlobal rolunda mühüm məqam oldu. Prezident İlham Əliyevin iştirakı təkcə diplomatik simvolizmi ilə deyil, həm də Avrasiyanın dəyişən güc arxitekturasında Bakının artan mərkəzi olması ilə bağlı verdiyi strateji siqnallarla seçilirdi. Sədr Si Cinpinlə görüşdə Çin Azərbaycanın ŞƏT-ə tamhüquqlu üzv kimi qoşulmaq istəyini açıq şəkildə dəstəklədi - bu, Bakını regionun formalaşmaqda olan çoxtərəfli çərçivəsinin kəsişmə nöqtəsinə möhkəm yerləşdirən təsdiqdir.
Pekinin ifadə etdiyi dəstək adi sammitdən kənara çıxır. Bu, Azərbaycanın həm siyasi aktor, həm də Şərqlə Qərbi birləşdirən logistika mərkəzi kimi artan çəkisinin tanınmasını əks etdirir. Tarixən Çin, Rusiya və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin üstünlük təşkil etdiyi ŞƏT getdikcə daha çox qeyri-Qərb əməkdaşlığı və dialoq platformasına çevrilib. Azərbaycan üçün tamhüquqlu üzvlük əldə etmək sürətlə Avrasiya diplomatiyasının və inkişafı planlaşdırmasının təməl daşına çevrilən təşkilata formal daxil olmaq demək olardı. Bu etirafdır ki, Bakı artıq sadəcə dialoq tərəfdaşı deyil, təşkilatın uzunmüddətli strateji baxışına perspektivli töhfə verir.
Prezident Əliyevin Sədr Xi ilə müzakirələri geniş əhatəli olub, əsas diqqət inkişaf strategiyalarının sinxronlaşdırılması, iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı və nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Sammit zamanı imzalanmış sazişlər bu tərəfdaşlığı vurğuladı: hər iki tərəf Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun gücləndirilməsinə və “Bir Kəmər və Yol” əməkdaşlığının sürətləndirilməsinə sadiqdir. Bu addımlar Azərbaycanın Avropa və Asiya arasında əvəzsiz körpü yaratmaq üçün infrastruktur investisiyaları və ticarətin asanlaşdırılmasının birləşdiyi strateji tranzit ölkəyə çevrilməsini vurğulayır. Xəzər limanları və dəmir yolu şəbəkələri ilə Azərbaycan qlobal ticarətin geosiyasi və logistika yenidən qurulmasına uyğunlaşdığı üçün getdikcə həyati əhəmiyyət kəsb edən kontinental ticarət dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşir.
Çin-Azərbaycan əlaqələrinin dərinləşməsi həm də inkişaf etməkdə olan texnologiyalar, rəqəmsal iqtisadiyyat təşəbbüsləri və yaşıl inkişaf sahələrində yeni əməkdaşlıq sahələrinə işarə edir. Birgə innovasiyaları vurğulayaraq, hər iki ölkə əməkdaşlığı fiziki infrastrukturdan kənarda gələcəyin yüksək dəyərli sektorlarına genişləndirməkdə maraqlı olduqlarını bildirdilər. Əhatə dairəsinin bu genişlənməsi süni intellekt, bərpa olunan enerji və rəqəmsal transformasiyanın milli prioritetlərə çevrildiyi Azərbaycanın özünün modernləşmə məqsədlərini əks etdirir. O, həmçinin Çinin ənənəvi ticarət layihələrindən daha çox texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş tərəfdaşlıqlar vasitəsilə Avrasiya iqtisadiyyatları ilə “Bir kəmər və yol” baxışını inteqrasiya etmək istəyini tamamlayır.
Zirvə boyu diplomatik səslər Azərbaycanı hətta formal üzvlükdən əvvəl də ŞƏT mexanizmlərinin fəal və etibarlı iştirakçısı kimi xarakterizə edib. Bakının siyasi dialoq, enerji forumları, gənclər mübadiləsi və ekoloji təşəbbüslər kimi sahələrdə ardıcıl iştirakı onun məsuliyyətli regional tərəfdaş imicini gücləndirir. Çin rəsmiləri Azərbaycanı “ŞƏT ailəsinin mühüm üzvü” adlandıraraq, onun rolunun artıq sadəcə müşahidəçi rolunu üstələdiyini vurğulayıblar. Bu tanınma Azərbaycanın konstruktiv diplomatiya təcrübəsi və regionun mürəkkəb geosiyasətinə baxmayaraq, müxtəlif güc mərkəzləri ilə balanslaşdırılmış münasibətləri saxlamaq qabiliyyətindən irəli gəlir.
Prezident Əliyevin səfəri həm də Azərbaycanın strateji təşəbbüslərlə yanaşı yumşaq diplomatiya aparmaq qabiliyyətini də nümayiş etdirdi. Bakının insanlar arasında mübadilə, mədəni diplomatiya və gənclər proqramlarında iştirakı göstərir ki, onun regional iştirakı iqtisadi və ya təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmır. Bu səylər Azərbaycanın xarici siyasətinə insani ölçü əlavə edərək, qlobal siyasətin tez-tez sərt güc rəqabətinin hökm sürdüyü bir vaxtda xüsusilə dəyərli olan xoş niyyəti gücləndirir. Mədəniyyət və təhsil diplomatiyasına sərmayə qoymaqla Azərbaycan əməkdaşlığa, sabitliyə və inklüziv inkişafa can atan dövlət kimi imicini möhkəmləndirir.
Tianjin sammiti Azərbaycan üçün daha geniş geostrateji təsirləri vurğuladı. Pekinin ŞƏT-ə üzvlüyünə ictimai dəstəyi Bakının xarici siyasətinin şaxələndirilməsini gücləndirir, hər hansı bir tərəfdaş və ya bloka həddən artıq asılılığı azaldır. Bu, Azərbaycanın milli maraqlarını və suverenliyini qoruyaraq böyük dövlətlər arasında naviqasiya etmək qabiliyyətini təsdiqləyir. Eyni zamanda, ŞƏT-in ticarət və infrastruktur təşəbbüslərinə daha dərindən cəlb olunma təşkilat çərçivəsində inkişaf etdirilən birgə investisiya layihələri, güzəştli nəqliyyat razılaşmaları və ümumi rəqəmsal platformalara çıxışı təmin etməklə yeni iqtisadi imkanlar açır. ŞƏT yerli valyutalarda ticarət və ya rəqəmsal ödəniş sistemlərinin yaradılması üçün maliyyə mexanizmlərini getdikcə daha çox müzakirə etdikcə, Azərbaycan valyuta təsirinin azaldılmasından faydalana bilər.
Qaiser Nawab
BRISD-nin sədri; PAAA-nın təsisçi prezidenti
