Beynin fəaliyyətində mühüm rol oynayan boz maddə düşünmə, məlumatların qiymətləndirilməsi və qərarvermə proseslərinin əsas mərkəzlərindən biridir.
Boz maddə əsasən sinir hüceyrələrinin cisimlərindən, dendritlərdən və hüceyrələr arasındakı əlaqə nöqtələrindən ibarətdir. O, həm beynin xarici təbəqəsini təşkil edən beyin qabığında, həm də beynin daha dərin strukturlarında yerləşir.
Boz maddə sayəsində insan:
- öyrənir və məlumatları yadda saxlayır;
- danışır, plan qurur və qərar verir;
- emosiyalarını tənzimləyir;
- görmə, eşitmə və toxunma ilə bağlı məlumatları emal edir;
- əzələlərin və hərəkətlərin idarə olunmasını həyata keçirir.
Sadə şəkildə desək, boz maddəni beynin “məlumatı emal edən hissəsi”, ağ maddəni isə müxtəlif beyin bölgələri arasında məlumatı daşıyan “əlaqə kabelləri” kimi təsəvvür etmək olar.
Bu iki struktur birlikdə işləyərək beynin məlumatları qəbul etməsinə, emal etməsinə və orqanizmin uyğun reaksiyalar verməsinə imkan yaradır.
