Böyük Britaniyada yüzlərlə yeniyetmə sosial media qadağalarını və məhdudiyyətlərini sınaqdan keçirəcək

Keir Starmerin smartfon istifadəsinin mənfi təsirlərini azaltmaq planı çərçivəsində yaxın aylarda yüzlərlə britaniyalı yeniyetmə sosial mediaya qadağa tətbiqinin sınaqlarına cəlb olunacaq. Sınaqlarda gecə saatlarında rəqəmsal komendant saatı və gündəlik ekran vaxtı limitləri də yoxlanılacaq.

QHT.az xarici mətbuata əsasən xəbər vberir ki, bu sınaqlar bu həftə başlanacaq və üç ay davam edəcək geniş ictimai məsləhətləşmənin bir hissəsidir. Məsləhətləşmənin nəticələri Avstraliyada tətbiq olunan modelə bənzər şəkildə 16 yaşdan aşağı şəxslər üçün sosial medianın tam qadağan edilməsinə gətirib çıxara bilər. Nazirlər bildirib ki, Onlayn Təhlükəsizlik Aktı çərçivəsində uşaq müdafiəsi tədbirləri tətbiq olunduqdan cəmi altı ay sonra qanunların daha da sərtləşdirilməsinə hazırdırlar.

Hökumət açıqlamasında qeyd edib: “Daha çox iş görülməli olduğu barədə artan razılıq mövcuddur.” Açıqlamada bu proses “sosial media ilə bağlı dünyanın ən iddialı məsləhətləşməsi” kimi təqdim olunub və əlavə edilib ki, “bu məsləhətləşməyə daxil olan töhfələr hökumətin hansı qərar verəcəyini müəyyən edəcək”.

Məsləhətləşmə çərçivəsində aşağıdakı məsələlər araşdırılacaq:

Sosial mediadan istifadə üçün minimum yaş həddi olmalıdırmı və əgər varsa, bu hədd neçə yaş olmalıdır?

Platformalar uşaqları gecə saatlarına qədər ekranda saxlayan sonsuz sürüşdürmə (infinite scroll) və avtomatik oynatma (autoplay) kimi asılılıq yaradan funksiyaları deaktiv etməyə məcbur edilməlidirmi?

Məcburi gecə komendant saatı uşaqların yuxu keyfiyyətinə müsbət təsir göstərə bilərmi və hansı yaşdan tətbiq olunmalıdır?

Yaşın təsdiqi mexanizmləri necə gücləndirilməlidir?

Həmçinin uşaqların süni intellekt çatbotlarından məhdudiyyətsiz istifadə edib-etməməsi və Roblox kimi oyun platformalarının təsiri də müzakirə olunacaq.

İlk sınaq mərhələsində 13–15 yaş arası təxminən 150 uşaq iştirak edəcək. Onların sosial mediadan tam məhrum edilməsi, gündə bir saatla məhdudlaşdırılması və gecə ekran qadağası tətbiq olunması halları yoxlanılacaq. Uşaqların yuxusu, əhval-ruhiyyəsi və fiziki aktivliyi qiymətləndiriləcək.

Bəzi uşaq təhlükəsizliyi təşkilatları tam qadağaya qarşı çıxıb. NSPCC bildirib ki, belə addım “yeniyetmələri internetin daha qaranlıq və tənzimlənməyən guşələrinə yönləndirə bilər”. 5Rights Foundation isə sosial media şirkətlərinin məsuliyyətdən yayınmamalı olduğunu qeyd edib.

Lakin “Smartphone Free Childhood” adlı kampaniya – yaxın zamanda 250 min dəstəkçini 16 yaşdan aşağılar üçün sosial media qadağası tələb edən müraciətə qoşulmağa səsləyən təşəbbüs – bildirib: “Adi valideynlər trilyon dollarlıq şirkətlərin yaratdığı alqoritmlərlə rəqabət aparmaqdan yorulub.”

Kampaniyanın həmtəsisçisi Co Rairi deyib: “Bu məsləhətləşmə uşaqları təhlükəli platformalardan qorumaq üçün aydın yaş sərhədləri müəyyən etməlidir və məsuliyyət bu sistemləri dizayn edib onlardan gəlir əldə edən şirkətlərin üzərində olmalıdır.”

Meta (Instagram-ın sahibi) məsləhətləşmə ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib. TikTok və X isə sorğulara cavab verməyib.

“The Guardian” ötən ay açıqlayıb ki, texnologiya şirkətləri və onların lobbiçilərinin hökumət nazirləri ilə görüşləri uşaq təhlükəsizliyi müdafiəçiləri ilə müqayisədə xeyli çox olub. 2025-ci ilin oktyabrına qədər olan iki ildə texnologiya nümayəndələri nazirlərlə ən azı 639 görüş keçirib, halbuki onlayn uşaq müdafiəsini gücləndirmək istəyən kampaniyaçıların görüşlərinin sayı 75 olub.

Texnologiya naziri Liz Kendall bildirib: “Valideynlər övladlarının nə qədər ekran vaxtı keçirməli olduğu, onlara nə vaxt telefon verilməli olduğu, onlayn nələr gördükləri və bunun təsirləri ilə bağlı narahatdır. Buna görə də biz uşaqları və valideynləri sürətli texnoloji dəyişiklik dövründə gənclərin necə inkişaf edə biləcəyi ilə bağlı bu əhəmiyyətli məsləhətləşmədə iştirak etməyə dəvət edirik.”

Hökumət bəzi xeyriyyə təşkilatlarının tam qadağaya qarşı olduğunu qəbul edib və bildirib ki, “bu səbəbdən məsləhətləşmə yalnız qadağanı deyil, komendant saatından tutmuş çatbot və oyun platformalarının təsirinə qədər geniş variantları əhatə edir.”

Molly Rose Foundation-un icraçı direktoru Endi Barrouz (14 yaşlı Molly Russell-in zərərli Instagram paylaşımlarına məruz qaldıqdan sonra intihar etməsi hadisəsindən sonra yaradılmış fond) bildirib: “Valideynlər haqlı olaraq tədbir tələb edir və baş nazir bu məsələni düzgün həll etməlidir. Bu isə sadə və tez dağılacaq həllər deyil, sübutlara əsaslanan qərarlar deməkdir.”