Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri dünya diplomatiyasında özünəməxsus yeri olan, tarixi, milli və mənəvi bağlara söykənən qardaşlıq nümunəsidir. Bu münasibətlər yalnız iki dövlət arasında strateji tərəfdaşlıqla məhdudlaşmır. Azərbaycan və Türkiyəni birləşdirən əsas amillər ortaq tarix, dil, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və xalqlarımızın bir-birinə olan sarsılmaz sevgisidir.
“Bir millət, iki dövlət” ifadəsi Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin mahiyyətini ən dolğun şəkildə ifadə edən tarixi kəlamlardan birinə çevrilib. Bu ifadə sadəcə siyasi şüar deyil, onilliklər ərzində müxtəlif sınaqlardan keçərək möhkəmlənmiş qardaşlığın mahiyyətidir.
Tarixin sınaqlarından keçən qardaşlıq
Azərbaycan və Türkiyə xalqları əsrlər boyu bir-birinin sevincinə və kədərinə şərik olub. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mövcudluğu dövründə də qardaş Türkiyə ilə münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyıb.
1918-ci ildə Bakının azad edilməsində Qafqaz İslam Ordusunun göstərdiyi fədakarlıq Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxıb. Bu hadisə iki xalqın tarixində həmrəyliyin və qarşılıqlı dəstəyin parlaq nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra Türkiyə Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlət oldu. Bununla da iki ölkə arasında yeni mərhələnin əsası qoyuldu. Sonrakı illərdə siyasi, iqtisadi, hərbi, humanitar və digər sahələrdə əlaqələr sürətlə inkişaf etdi.
“Bir millət, iki dövlət" - Strateji tərəfdaşlıqdan daha çox
Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı münasibətlər illər ərzində strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Dövlət başçıları arasında qarşılıqlı səfərlər, imzalanan sənədlər və həyata keçirilən birgə layihələr bu əlaqələrin institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirib.
Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərində mühüm mərhələ oldu. Bu sənəd iki ölkə arasındakı müttəfiqlik münasibətlərinin hüquqi-siyasi çərçivəsini daha da gücləndirdi və qarşılıqlı əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.
Bu gün Azərbaycan və Türkiyə regional və beynəlxalq məsələlərdə bir-birinin mövqeyinə hörmətlə yanaşır, qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərdə əməkdaşlıq edir və müxtəlif platformalarda birgə fəaliyyət göstərirlər.
Çətin günlərdə birlik
Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri çətin günlərdə özünü göstərən qarşılıqlı dəstəkdir.
2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Türkiyənin Azərbaycana siyasi və mənəvi dəstəyi Azərbaycan xalqı tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Türkiyənin dövlət rəhbərliyi və xalqı Azərbaycanın haqq mövqeyini açıq şəkildə dəstəklədi.
Bu dəstək Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutdu. Eyni zamanda Azərbaycan da Türkiyənin üzləşdiyi ağır günlərdə daim qardaş ölkənin yanında oldu.
2023-cü ildə Türkiyədə baş vermiş dağıdıcı zəlzələlər zamanı Azərbaycanın göstərdiyi yardım və həmrəylik də iki xalq arasındakı qardaşlığın qarşılıqlı xarakter daşıdığını bir daha nümayiş etdirdi. Azərbaycan xalqı Türkiyənin ağrısını öz ağrısı kimi qəbul etdi.
İqtisadi və enerji əməkdaşlığı
Azərbaycan və Türkiyə arasında qardaşlıq münasibətləri iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün də möhkəm zəmin yaradıb.
Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, TANAP və digər mühüm layihələr iki ölkənin regional enerji təhlükəsizliyində rolunu artırıb.
Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu isə Azərbaycan ilə Türkiyəni Avropa və Asiya arasında mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin bir hissəsinə çevirən layihələrdən biridir.
Bu layihələr yalnız iqtisadi əhəmiyyət daşımır. Onlar Azərbaycan və Türkiyənin regional əməkdaşlığının, qarşılıqlı etimadının və ortaq strateji baxışlarının praktiki ifadəsidir.
Mədəni və mənəvu bağlar
Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin ən güclü dayaqlarından biri xalqlarımızın ortaq mədəni irsidir.
Azərbaycan və türk dillərinin yaxınlığı, ədəbiyyatımızın, musiqimizin, folklorumuzun və milli adət-ənənələrimizin ortaq xüsusiyyətləri iki xalqın bir-birini asanlıqla anlamasına imkan verir.
Nəsimi, Füzuli, Nizami Gəncəvi, Yunus Əmrə və digər böyük şəxsiyyətlərin irsi Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının ortaq mənəvi xəzinəsinin mühüm hissəsini təşkil edir.
Bu bağların gələcək nəsillərə ötürülməsi xüsusilə vacibdir. Çünki Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin davamlılığı yalnız siyasi və iqtisadi əlaqələrdən deyil, xalqlar arasında mövcud olan mənəvi yaxınlıqdan da asılıdır.
Gənclər – Qardaşlığın gələcəyi
Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin gələcəkdə daha da möhkəmlənməsində gənclərin xüsusi rolu vardır.
Gənclərimiz birgə layihələrdə, təhsil proqramlarında, mədəni tədbirlərdə, idman yarışlarında və müxtəlif beynəlxalq təşəbbüslərdə iştirak etməklə iki ölkə arasındakı əlaqələrin inkişafına töhfə verirlər.
Bu baxımdan gənclərin milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, tarixini bilən və gələcəyə inamla baxan vətəndaşlar kimi yetişdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qardaşlıq gələcəyə doğru davam edir
Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli əlaqələr çərçivəsində deyil, Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin mühüm dayaqlarından biri kimi də diqqət çəkir.
Bu gün iki qardaş ölkənin qarşılıqlı əməkdaşlığı siyasi, iqtisadi, müdafiə, enerji, nəqliyyat, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə davam edir.
Azərbaycan və Türkiyənin güclü və sabit münasibətləri xalqlarımızın ortaq maraqlarına xidmət etməklə yanaşı, regionda sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın inkişafına da töhfə verə bilər.
Azərbaycan xalqı yaxşı bilir ki, həqiqi dostluq və qardaşlıq yalnız xoş günlərdə deyil, çətin və məsuliyyətli məqamlarda da özünü göstərir. Azərbaycan və Türkiyə məhz belə bir qardaşlığın nümunəsini yaradıb.
Bu qardaşlıq tarixdən gəlir, bu günün reallıqları ilə möhkəmlənir və gələcək nəsillərə ötürülür.
Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı əbədi və sarsılmazdır.
Dünya Azərbaycanlılarının Vətənpərvərləri İctimai Birliyinin (DAVİB) prezidenti, 1 və 2-ci Qarabağ Vətən müharibəsinin iştirakçısı-veteran Nəsimi Qarabağlı
