Azərbaycan və Qırğızıstan arasında son illərdə siyasi, iqtisadi və humanitar münasibətlər əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edib. Bu proses vətəndaş cəmiyyəti institutları, xüsusilə qeyri-hökumət təşkilatları arasında əlaqələrin genişlənməsi üçün də yeni imkanlar yaradıb. Bununla belə, dövlətlərarası münasibətlərin yüksək səviyyəsi ilə müqayisədə Azərbaycan və Qırğızıstan QHT-ləri arasında əməkdaşlığın hələ tam institusional və davamlı xarakter almadığını qeyd etmək olar.
2026-cı ilin mayın 16-da Bakıda keçirilən Azərbaycan–Qırğızıstan QHT-lərinin I Əməkdaşlıq Forumunun keçirilməsi bu sahədə mühüm addım hesab edilə bilər. Forum iki ölkənin vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin bir araya gəlməsi, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi aparması və yeni əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə etməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə gənclər, sosial sahibkarlıq və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı kimi istiqamətlərin gündəmə gətirilməsi gələcək tərəfdaşlıq üçün müəyyən baza formalaşdırır.
Lakin mövcud əməkdaşlığın əsas zəif cəhətlərindən biri iki ölkənin QHT-ləri arasında davamlı və geniş institusional şəbəkənin kifayət qədər formalaşmamasıdır. Ayrı-ayrı görüşlər, forumlar və tədbirlər keçirilsə də, bu əlaqələrin daimi fəaliyyət göstərən QHT platformalarına, işçi qruplarına və uzunmüddətli tərəfdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsinə ehtiyac var. Başqa sözlə, mövcud əlaqələr daha çox tədbir və görüş formatından davamlı layihə əməkdaşlığı mərhələsinə keçməlidir.
Digər mühüm problem birgə layihələrin və ortaq təşəbbüslərin məhdud olmasıdır. QHT-lər arasında münasibətlərin real nəticə verməsi üçün yalnız fikir və təcrübə mübadiləsi kifayət etmir. Birgə sosial, humanitar, ekoloji, gənclər və regional inkişaf layihələrinin hazırlanması və həyata keçirilməsi vacibdir. Belə layihələr həm təşkilatlar arasında etimadı artırar, həm də əməkdaşlığın praktiki nəticələrini görünən edər.
Əməkdaşlığın qarşısında duran digər məsələ qarşılıqlı informasiya çatışmazlığıdır. Azərbaycan QHT-lərinin Qırğızıstandakı potensial tərəfdaşlar, onların fəaliyyət istiqamətləri və layihə imkanları haqqında məlumatlılığının artırılması, eyni zamanda Qırğızıstan QHT-lərinin Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti sektoru barədə daha geniş məlumat əldə etməsi zəruridir. Bunun üçün QHT məlumat bazalarının, onlayn platformaların və müntəzəm əlaqələndirmə mexanizmlərinin yaradılması faydalı ola bilər.
Maliyyələşmə məsələsi də əməkdaşlığın inkişafını məhdudlaşdıran amillərdəndir.
İki ölkənin QHT-lərinin birgə layihələr həyata keçirməsi üçün xüsusi qrant proqramlarının və ortaq maliyyə mexanizmlərinin yaradılması əməkdaşlığı əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirə bilər. Hazırda birgə təşəbbüslərin davamlı maliyyə mənbələrinə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi əsas ehtiyaclardan biri kimi görünür.
Digər tərəfdən, iki ölkənin QHT sektorlarının institusional və beynəlxalq layihə təcrübəsi baxımından fərqli xüsusiyyətlərə malik olması da əməkdaşlıq prosesinə təsir göstərir. Donor təşkilatlarla işləmək, beynəlxalq qrant layihələri hazırlamaq, layihələrin monitorinqi və qiymətləndirilməsi sahəsində təcrübələrin qarşılıqlı öyrənilməsi bu fərqlərin aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.
Azərbaycan–Qırğızıstan QHT əməkdaşlığının digər xüsusiyyəti onun müəyyən dərəcədə dövlətlərarası münasibətlərin ümumi inkişafından asılı olmasıdır.
Dövlətlər arasında münasibətlərin yüksək səviyyədə olması QHT-lər üçün əlverişli siyasi və institusional mühit yaradır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə vətəndaş cəmiyyəti əlaqələrinin yalnız dövlətlərarası münasibətlərin nəticəsi kimi deyil, QHT-lərin öz təşəbbüsləri əsasında da inkişaf etməsi vacibdir. Bu baxımdan “aşağıdan-yuxarı” əməkdaşlıq mexanizmlərinin gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gələcəkdə əməkdaşlığın yalnız ənənəvi tədbirlərlə məhdudlaşmaması üçün yeni istiqamətlərə diqqət yetirmək mümkündür. Ekologiya, gənclərin inkişafı, qadınların iqtisadi fəallığı, sosial sahibkarlıq, rəqəmsal vətəndaş cəmiyyəti, sosial innovasiya, inklüzivlik və kənd yerlərinin inkişafı kimi sahələr Azərbaycan və Qırğızıstan QHT-ləri üçün ortaq fəaliyyət platformasına çevrilə bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Qırğızıstan QHT əməkdaşlığını inkişaf edən, lakin hələ tam institusional səviyyəyə çatmamış əməkdaşlıq modeli kimi qiymətləndirmək olar. Dövlətlərarası münasibətlərin yüksək səviyyəsi və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində mövcud əməkdaşlıq bu istiqamət üçün əlverişli zəmin yaradır. Əsas vəzifə mövcud siyasi və diplomatik imkanları real vətəndaş cəmiyyəti layihələrinə çevirməkdir.
Bunun üçün daimi QHT şəbəkəsinin yaradılması, ortaq qrant mexanizmlərinin formalaşdırılması, illik birgə layihələrin həyata keçirilməsi, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi və QHT-lər haqqında məlumat mübadiləsinin sistemləşdirilməsi məqsədəuyğun olardı.
Bu addımlar atılarsa, Azərbaycan–Qırğızıstan QHT əməkdaşlığı mövcud “orta səviyyəli, lakin yüksək potensiala malik” münasibətlərdən daha sistemli və davamlı tərəfdaşlıq modelinə keçə bilər.
Yazı Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə “İslahatçı Qadınlar və İnnovasiyalar” İctimai Birliyinin həyata keçirdiyi “Azərbaycan-Macarıstan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumu” layihəsi çərçivəsində hazırlanmışdır.
Yazının məzmununda əks olunan fikirlər və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.
