"QHT-nin uzunmüddətli uğuru yalnız həyata keçirdiyi layihələrin sayı və əldə etdiyi maliyyə resursları ilə ölçülmür, onun əsas gücü dəyişən şəraitdə öz missiyasını qoruyaraq fəaliyyətini davam etdirə bilməsidir. Müasir vətəndaş cəmiyyəti təşkilatı mürəkkəb sosial problemlərlə qarşılaşdığı üçün idarəetmədə yalnız bir peşə istiqamətinin imkanlarına söykənə bilməz. Sosial problemlərin səbəbləri və nəticələri çoxşaxəli olduğu kimi, onların həlli üçün tələb olunan yanaşmalar da multidisiplinar olmalıdır.
Hüquq, səhiyyə, maliyyə, layihələrin idarə edilməsi, insan resursları, informasiya texnologiyaları, kommunikasiya və ictimai əlaqələr kimi müxtəlif istiqamətlərin bir təşkilat daxilində əlaqələndirilməsi QHT-nin institusional imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir. Multidisiplinar idarəetmənin əsas üstünlüyü müxtəlif mütəxəssislərin eyni problemə fərqli perspektivlərdən yanaşmasıdır. Bu zaman qərar yalnız bir sahənin məntiqi ilə deyil, problemin sosial, hüquqi, maliyyə və insan amilləri nəzərə alınmaqla formalaşır.
Belə yanaşma xüsusilə səhiyyə və sosial müdafiə sahəsində çalışan QHT-lər üçün böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki burada bir problemin həlli çox vaxt bir neçə istiqamətin eyni vaxtda hərəkətə gətirilməsini tələb edir. Məsələn, pasiyentin hüququnun müdafiəsi yalnız hüquqi bilik deyil, onun tibbi vəziyyətinin, sosial şəraitinin və psixoloji ehtiyaclarının da başa düşülməsini tələb edə bilər. Buna görə təşkilat daxilində müxtəlif ixtisasların bir-birindən təcrid olunması deyil, qarşılıqlı əməkdaşlıq etməsi daha effektiv nəticələr yaradır.
Multidisiplinar komanda yalnız müxtəlif mütəxəssislərin bir yerdə çalışması demək deyil, onların biliklərini ümumi məqsəd ətrafında birləşdirə bilməsidir. Bu birliyin yaranması üçün aydın vəzifə bölgüsü, qarşılıqlı hörmət, açıq kommunikasiya və ortaq məsuliyyət mədəniyyəti formalaşdırılmalıdır. Əgər təşkilat daxilində hər bir struktur yalnız öz fəaliyyət sahəsini düşünürsə, multidisiplinar potensial tam reallaşa bilməz.
Buna görə QHT rəhbərliyinin əsas vəzifələrindən biri müxtəlif peşəkar istiqamətlər arasında əlaqələndirici idarəetmə mexanizmi yaratmaqdır. Güclü idarəetmə müxtəlif bacarıqları rəqabətə deyil, tamamlayıcılığa çevirir. Nəticədə təşkilatın qərarvermə imkanları genişlənir, riskləri daha erkən müəyyənləşdirmək və mürəkkəb problemlərə daha çevik cavab vermək mümkün olur. Beləliklə, multidisiplinar idarəetmə QHT üçün yalnız idarəetmə modeli deyil, həm də institusional dayanıqlılığın əsas sütunlarından birinə çevrilir.
İnstitusional dayanıqlılıq təşkilatın yalnız maliyyə imkanlarını qoruması deyil, biliklərini, insan kapitalını, tərəfdaşlıqlarını, idarəetmə sistemlərini və təşkilati yaddaşını uzun müddət yaşada bilməsidir. Bir layihənin başa çatması təşkilatın qazandığı təcrübənin də başa çatması demək olmamalıdır. Əksinə, hər bir layihə təşkilat üçün yeni bilik, yeni əlaqələr, yeni bacarıqlar və gələcək fəaliyyətlər üçün yeni imkanlar yaratmalıdır.
Bunun üçün layihə nəticələri, idarəetmə təcrübəsi, uğurlu və uğursuz qərarlar, tərəfdaşlarla münasibətlər və əldə edilmiş praktiki biliklər sistemləşdirilməlidir. Bu proses təşkilati yaddaşın formalaşmasına və fərdi biliklərin institusional kapitala çevrilməsinə imkan verir.
QHT-nin dayanıqlılığı həm də bir və ya bir neçə şəxsdən həddindən artıq asılılığın azaldılmasını tələb edir. Əgər təşkilatın bütün bilikləri, əlaqələri və qərarvermə imkanları yalnız bir şəxsin üzərində cəmlənirsə, həmin şəxsin təşkilatdan ayrılması ciddi institusional boşluq yarada bilər. Buna görə səlahiyyətlərin bölüşdürülməsi, varislik mexanizmlərinin yaradılması və komanda daxilində bilik mübadiləsinin təşviqi dayanıqlı idarəetmənin mühüm elementləridir.
Eyni zamanda maliyyə dayanıqlılığı da institusional dayanıqlılığın ayrılmaz hissəsidir, lakin yalnız bir donor və ya maliyyə mənbəyindən asılılıq təşkilatın gələcək fəaliyyətini risk altında qoya bilər. Müxtəlif maliyyələşmə imkanlarının araşdırılması, tərəfdaşlıq şəbəkəsinin genişləndirilməsi və təşkilatın öz resurslarını inkişaf etdirməsi bu risklərin azaldılmasına kömək edir.
Dayanıqlı QHT dəyişən donor prioritetlərinə uyğunlaşa bilməklə yanaşı, öz əsas missiyasını da qoruyur. Bu isə strateji düşüncə və çevik idarəetmə tələb edir. Rəqəmsal texnologiyalardan istifadə, məlumatların təhlükəsiz saxlanılması, daxili prosedurların sənədləşdirilməsi və kommunikasiya kanallarının inkişaf etdirilməsi də müasir QHT-nin dayanıqlılığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda təşkilat daxilində şəffaflıq və hesabatlılıq gücləndirilməli, qərarların qəbul edilməsi aydın və əsaslandırılmış prinsiplərə söykənməlidir. İşçilərin və könüllülərin davamlı inkişafına investisiya qoyulması isə insan kapitalının təşkilat daxilində qalıcı dəyərə çevrilməsini təmin edir.
Beləliklə, institusional dayanıqlılıq bir dəfə yaradılan və dəyişməz qalan vəziyyət deyil, daim inkişaf etdirilməli olan canlı idarəetmə prosesidir. Təşkilatın gücü məhz onun böhran zamanı necə reaksiya verməsində, dəyişiklik zamanı necə uyğunlaşmasında və əldə etdiyi təcrübədən necə öyrənməsində üzə çıxır.
Vərəmsiz Gələcəyə Doğru İctimai Birliyinin fəaliyyəti də multidisiplinar yanaşmanın və institusional dayanıqlılığın QHT üçün nə qədər vacib olduğunu göstərən praktik nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Vərəmlə mübarizə yalnız tibbi problemin həlli ilə məhdudlaşmadığı üçün bu sahədə fəaliyyət göstərən təşkilatın hüquqi, sosial, kommunikasiya, maarifləndirmə, layihə idarəçiliyi və icma əsaslı yanaşmaları bir-biri ilə əlaqələndirməsi vacibdir.
Pasiyent hüquqlarının müdafiəsi, səhiyyə işçilərinin və icmaların maarifləndirilməsi, sosial dəstəyin gücləndirilməsi və dövlət qurumları ilə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi müxtəlif peşəkar istiqamətlərin birgə fəaliyyətini tələb edir. Bu yanaşma təşkilata yalnız ayrı-ayrı layihələri həyata keçirmək deyil, eyni zamanda uzunmüddətli institusional potensial formalaşdırmaq imkanı verir.
QHT-nin gələcək gücü onun neçə layihə qazandığından daha çox, qazandığı layihələrdən nə qədər öyrəndiyindən və həmin təcrübəni növbəti fəaliyyətlərinə necə daşıdığından asılıdır. Hər bir layihə təşkilat üçün yeni bir məktəb olmalı, hər bir tərəfdaşlıq yeni imkan yaratmalı, hər bir çətinlik isə gələcək idarəetmə üçün dərsə çevrilməlidir.
Multidisiplinar idarəetmə bu öyrənmə prosesini sürətləndirərək müxtəlif sahələrdən gələn bilikləri vahid təşkilati təcrübəyə çevirir. İnstitusional dayanıqlılıq isə həmin təcrübənin ayrı-ayrı insanların yaddaşında deyil, təşkilatın sistemlərində və mədəniyyətində qorunmasını təmin edir.
Bu səbəbdən müasir QHT öz fəaliyyətini yalnız “layihə” məntiqi ilə deyil, “institut” məntiqi ilə də qurmalıdır. Layihələr təşkilata maliyyə və fəaliyyət imkanları yarada bilər, lakin institusional sistem həmin imkanların uzunmüddətli sosial dəyərə çevrilməsini təmin edir.
Güclü QHT müxtəlif mütəxəssisləri bir məqsəd ətrafında birləşdirən, biliklərini qoruyan, risklərini idarə edən, yeni şəraitə uyğunlaşan və öz missiyasına sadiq qalan təşkilatdır. Belə təşkilatlar yalnız mövcud problemlərə cavab vermir, gələcək problemlərə hazır olmaq üçün öz daxilində davamlı potensial yaradırlar.
Nəticə etibarilə, QHT-lərdə multidisiplinar idarəetmə və institusional dayanıqlılıq bir-birindən ayrı anlayışlar deyil, eyni inkişaf fəlsəfəsinin iki əsas tərəfidir. Multidisiplinar komanda təşkilata düşünmək və qərar vermək gücü, institusional dayanıqlılıq isə həmin gücü uzun müddət qorumaq və inkişaf etdirmək imkanını verir. Vətəndaş cəmiyyətinin gələcək uğuru məhz bu iki istiqamətin vəhdətindən — peşəkar komanda, sistemli idarəetmə, institusional yaddaş və dəyişən dünyaya uyğunlaşmaq bacarığından keçəcəkdir”.
Vərəmsiz Gələcəyə Doğru İctimai Birliyinin direktoru
Çingiz Ramazanlı
