"Vərəmsiz Gələcəyə Doğru" İctimai Birliyinin direktoru Çingiz Ramazanlı vərəm (TB) proqramlarında pasiyentin gündəlik həyatının və sosial ehtiyaclarının kifayət qədər nəzərə alınmaması haqqında fikirlərini açıqlayıb.
QHT.az həmin fikirləri təqdim edir:
"TB proqramları son illərdə tibbi baxımdan ciddi irəliləyişlər əldə etsə də, bu uğurların real nəticəyə çevrilməsi hər zaman təmin olunmur. Çünki xəstəliyin idarə olunması yalnız dərman protokolları ilə məhdudlaşmır və insanın gündəlik həyat reallıqları bu prosesdə həlledici rol oynayır. Pasiyentin sosial vəziyyəti, iş rejimi və iqtisadi imkanları müalicənin davamlılığını birbaşa müəyyən edən əsas faktorlardandır. Bir çox hallarda insanlar uzunmüddətli müalicə rejiminə gündəlik həyatın yaratdığı çətinliklər səbəbindən tam əməl edə bilmirlər. İş saatlarının qeyri-sabitliyi dərman qəbulunun vaxtında aparılmasına mane olur və bu da müalicənin effektivliyini azaldır. Eyni zamanda, nəqliyyat xərcləri və səhiyyə xidmətlərinə çıxış məhdudluğu pasiyentlər üçün əlavə yük yaradır.
Bəzi regionlarda yaşayan insanlar üçün müalicə mərkəzlərinə mütəmadi getmək ciddi çətinliklər doğurur. Bütün bunlar göstərir ki, TB proqramları yalnız klinik göstəricilərə əsaslanaraq qiymətləndirildikdə real mənzərə tam görünmür. Ən böyük boşluqlardan biri pasiyentin gündəlik həyatının sistemli şəkildə analiz edilməməsidir. Səhiyyə sistemləri çox vaxt xəstəliyin bioloji tərəfinə fokuslanır, lakin sosial faktorlar arxa planda qalır.
Nəticədə müalicəyə sadiqlik problemi yalnız fərdi məsuliyyət kimi təqdim olunur, halbuki bu, sistemik bir məsələdir. Vərəm xəstəliyi təkcə tibbi deyil, eyni zamanda dərin sosial xarakter daşıyan bir problemdir. Pasiyentin yaşadığı mühit, ailə dəstəyi və psixoloji vəziyyəti müalicənin gedişinə ciddi təsir göstərir. Stiqma və ictimai qınaq bir çox insanı müalicəni gizli aparmağa məcbur edir və bu da fasilələr yaradır. Müalicədə fasilələr isə dərman müqaviməti riskini artıran əsas amillərdən biridir. Səhiyyə proqramlarında bu sosial faktorların kifayət qədər nəzərə alınmaması sistemin zəif nöqtəsini təşkil edir. Effektiv vərəm nəzarəti yalnız dərman təminatı ilə deyil, kompleks sosial dəstək mexanizmləri ilə mümkündür. Pasiyentlər üçün nəqliyyat dəstəyi, qida yardımı və psixoloji xidmətlər müalicə nəticələrini yaxşılaşdıra bilər. İcma əsaslı yanaşmalar pasiyentin mühitinə daha yaxın dəstək modelinin formalaşmasına imkan yaradır. Ailə üzvlərinin prosesə cəlb olunması müalicənin davamlılığını gücləndirən mühüm faktordur.
Rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə müalicəyə nəzarət mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi də yeni imkanlar açır. Lakin bu alətlər sosial maneələri tam aradan qaldırmaq üçün kifayət etmir. Əsas məsələ pasiyentin insan kimi bütün ehtiyaclarının sistem daxilində tanınmasıdır. Səhiyyə siyasətləri yalnız statistik göstəricilərə deyil, real həyat hekayələrinə də əsaslanmalıdır. Çünki rəqəmlər çox vaxt görünməyən çətinlikləri əks etdirmir. Pasiyent mərkəzli yanaşma TB mübarizəsində daha ədalətli və effektiv model yarada bilər. Bu yanaşma həm tibbi nəticələri, həm də sosial davamlılığı gücləndirir. Nəticə etibarilə, TB proqramlarının uğuru yalnız laborator nəticələrlə deyil, insan həyatının real keyfiyyəti ilə ölçülməlidir. Gündəlik həyatın nəzərə alınmaması isə bu proqramların ən zəif halqasını təşkil edir. Bu zəif halqa gücləndirilmədən qlobal vərəm nəzarətində tam uğur əldə etmək mümkün deyil".
