Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminin strukturunda “Elektron iştirakçılıq” altsistemi yaradılacaq.
Bununla bağlı Prezident İlham Əliyev Fərman imzalayıb. Yeni altsistem vətəndaşların qanunvericilik təşəbbüsü hüququnun həyata keçirilməsini, eləcə də “İctimai iştirakçılıq haqqında” Qanunda nəzərdə tutulan ictimai iştirakçılıq formalarının elektron mühitdə təşkilini təmin edəcək.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vətəndaşların və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının dövlət idarəçiliyinə cəlb edilməsinin gücləndirilməsi məqsədilə imzaladığı fərman dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi istiqamətində mühüm hüquqi və institusional addımdır. Bu fikirləri QHT.az-a açıqlamasında Daxili İşlər Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sədri, “Konstitusiya” Araşdırmaları Fondunun prezidenti Əliməmməd Nuriyev səsləndirib.
O bildirib ki, Prezidentin vətəndaşların və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının dövlət idarəçiliyinə cəlb edilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında, eləcə də “Elektron hökumət” informasiya sistemi haqqında Əsasnaməyə dəyişiklik edilməsi barədə fərmanı təsadüfi qəbul edilməyib. Onun sözlərinə görə, bu sənəd “İctimai iştirakçılıq haqqında” və “Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının qanunvericilik təşəbbüsü hüququndan istifadə etməsi qaydası haqqında” qanunlara edilmiş son dəyişikliklərin praktik icrasını təmin edir.
Əliməmməd Nuriyev qeyd edib ki, ilk dəfə olaraq qanunvericilik təşəbbüsü hüququnun həyata keçirilməsi və ictimai iştirakçılığın müxtəlif formalarının təşkili vahid rəqəmsal platforma üzərindən həyata keçiriləcək.
İctimai şuralarda uzun illər fəaliyyət göstərdiyini xatırladan Əliməmməd Nuriyev bildirib ki, əsas problem heç vaxt vətəndaşların fəallığının aşağı olması olmayıb:
“İnsanlar həmişə təklif veriblər, müzakirələrdə iştirak ediblər. Problem daha çox həmin təkliflərin sonrakı taleyinin görünməməsində olub. Vətəndaş bilmirdi ki, onun təşəbbüsü nəzərə alınıbmı, hansı əsaslarla qəbul və ya rədd edilib.”
Onun sözlərinə görə, yeni elektron iştirakçılıq altsistemi düzgün tətbiq edilərsə, vətəndaşı dövlət idarəçiliyinin passiv müşahidəçisindən qərarların hazırlanmasında iştirak edən tərəfə çevirə bilər.
“Biz iştirak edirdik, fikirlərimizi bildirirdik, lakin sonradan hansı qərarın qəbul olunduğunu, hansı təklifin nəzərə alındığını bilmirdik. Bəzən isə dəvət olunsaq da, ümumiyyətlə söz verilmirdi. Yeni sistem iştirakçılıq mədəniyyətinin inkişafına və dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı əlaqənin güclənməsinə xidmət edəcək”, – deyə o əlavə edib.
Əliməmməd Nuriyev hesab edir ki, elektron iştirakçılıq altsisteminin real nəticələri ilk növbədə platformanın necə idarə olunacağından asılı olacaq. Onun fikrincə, heç bir elektron sistem öz-özünə nəticə vermir, nəticəni idarəetmə mədəniyyəti, şəffaflıq və hesabatlılıq müəyyən edir.
“Əgər vətəndaş təqdim etdiyi təklifə baxılması prosesini izləyə biləcəksə, dövlət orqanı qəbul etdiyi və ya rədd etdiyi qərarı əsaslandıracaqsa, insanlar öz iştiraklarının real nəticəsini görəcəklər. Bu isə dövlətə ictimai etimadı gücləndirən ən mühüm amillərdən biridir.”
Fond prezidenti bildirib ki, platformada formalaşacaq məlumat bazası dövlət orqanları üçün də mühüm analitik resurs olacaq. Bu baza vasitəsilə cəmiyyəti daha çox narahat edən problemlər, ictimai maraq doğuran qanun layihələri və müxtəlif sahələr üzrə irəli sürülən təkliflər müəyyən edilə, qərarların daha əsaslandırılmış qəbul edilməsinə kömək göstərə bilər.
O vurğulayıb ki, dünya təcrübəsində elektron iştirakçılığın uğuru texnologiyanın səviyyəsi ilə deyil, vətəndaşın təqdim etdiyi təkliflərin qərarvermə prosesinə real təsir imkanları ilə qiymətləndirilir.
“Əgər vətəndaşın təklifi nəzərə alınacaqsa, o, özünü həmin qərarın qəbulunun bir hissəsi hesab edəcək və gələcəkdə həmin qərarların icrasında da daha fəal iştirak edəcək. Məhz bu zaman real iştirakçılıq təmin olunacaq.”
Platformanın formal mexanizmə çevrilməməsi üçün bir sıra prinsiplərin vacibliyini qeyd edən Əliməmməd Nuriyev bildirib ki, ilk növbədə hər bir təklifin baxılma mərhələsi və nəticəsi vətəndaş üçün açıq olmalıdır. Onun sözlərinə görə, təşəbbüs sahibi təqdim etdiyi təklifin taleyini real vaxt rejimində izləyə bilməlidir və bir çox ölkələrin təcrübəsində də bu yanaşma tətbiq edilir.
Bundan əlavə, dövlət orqanlarının təkliflərə baxması və mövqe bildirməsi üçün konkret vaxt çərçivəsi müəyyən edilməlidir. Əks halda iştirakçılıq formal xarakter almağa başlayacaq.
Əliməmməd Nuriyev platformanın fəaliyyəti barədə mütəmadi açıq hesabatların dərc edilməsinin də vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, ictimaiyyət ictimai dinləmələrin nəticələri, qəbul edilən qərarlar, qərarların formalaşmasına təsir göstərən təkliflər, eləcə də daxil olan müraciətlərin sayı, qəbul edilən, qismən nəzərə alınan və əsaslandırılmış şəkildə rədd olunan təşəbbüslər barədə statistik məlumatlarla tanış ola bilməlidir.
O hesab edir ki, platformanın fəaliyyətinin qiymətləndirilməsinə ictimai şuralar, QHT-lər, elmi müəssisələr və müstəqil ekspertlər də cəlb edilməlidir. Bu yanaşma ictimai etimadı daha da artıracaq.
Əliməmməd Nuriyev gələcəkdə hər bir dövlət orqanı üzrə ictimai iştirakçılıq hesabatının və ictimai iştirakçılıq indeksinin hazırlanmasını da məqsədəuyğun hesab etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, belə mexanizmlər dövlət qurumlarının vətəndaşlarla dialoqunu, ictimai təkliflərə münasibətini və iştirakçılığın real nəticələrini obyektiv qiymətləndirməyə imkan verəcək.
Sonda o vurğulayıb ki, fərmanın uğuru yaradılan platformanın texniki imkanları ilə deyil, vətəndaşın səsinin qərarvermə prosesində nə dərəcədə eşidilməsi ilə ölçüləcək.
“Elektron iştirakçılıq yalnız rəqəmsal xidmət deyil, dövlət idarəçiliyində yeni idarəetmə mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edən mühüm institusional mexanizmdir”, – deyə Əliməmməd Nuriyev bildirib.
Bu variantda müsahibədə səsləndirilən demək olar ki, bütün əsas fikirlər, arqumentlər və təkliflər saxlanılıb, sadəcə xəbər dilinə uyğunlaşdırılıb.
Zəhra Ağayeva
